Bo Rai and Khlong Kaeo Waterfall: Trat's Ruby Hills and a Seven-Tier Fall

Most visitors meet Trat as a corridor: a bus window, a ferry pier, an island on the horizon. Bo Rai is the Trat that corridor never shows you. Inland, roughly fifty kilometres north of Trat town and close under the Cardamom Mountains that form the Cambodian border, Bo Rai was for three decades one of the most famous ruby towns in the world — a place where fortunes were dug out of red earth, spent in a booming frontier market town, and then, when the stones ran out, quietly left behind. Today it is a small, unhurried agricultural town of markets, orchards and rubber plantations, with one of Thailand's least-visited national parks in the hills behind it: Namtok Khlong Kaeo, where a seven-tier waterfall pours through evergreen forest a short drive from the streets the gem traders once packed.

This guide joins the two halves of Bo Rai together, because neither makes full sense without the other. It tells the ruby story first — how the boom started, what the town was like at its peak, and why it ended so suddenly. Then it walks through the Bo Rai of today, and up into the national park: the seven tiers of Khlong Kaeo waterfall, the viewpoint on the fourth tier that looks back over the old mining country, the park's other falls and forest, and the practical details of getting there, choosing a season, and putting a day together. If you only ever pass through Trat on the way to an island, Bo Rai is the day trip that will change what the province means to you.

A Town Built on Red Stones

Rubies and sapphires have been dug along the Thai–Cambodian border hills for well over a century, but Bo Rai's boom was a modern one. From the 1960s onwards, as supplies from Burma dried up under military rule, the world's gem trade came looking for new stones — and found them in the weathered, gem-bearing soils around Bo Rai and neighbouring Chanthaburi. The main diggings here were known as Bo Ploy, the gem mine, and through the 1970s and 1980s they drew miners, dealers and fortune-hunters from all over Thailand and beyond. At the peak, Thai rubies accounted for a very large share of the rubies reaching the world market, and Bo Rai was one of the engines of that trade: a rough-ruby market in the centre of town where dealers rented tables by the day, and stones changed hands from dawn.

The mining itself was mostly large-scale and hard on the land. Mechanised operations stripped vegetation and washed the gem-bearing gravels with high-pressure water, flattening hills and leaving behind the scarred, gravelly ground and still mining ponds that you can still pick out around the district today. The end, when it came, came from several directions at once: the best deposits were exhausted, the Thai government banned mechanised mining in the early 1990s because of the damage it was doing, new ruby discoveries in Burma took the market away, and the fall of the Khmer Rouge ended the cross-border trade that had kept the frontier economy humming. Within a few years, a town that had lived at boom pitch went quiet.

What Bo Rai Is Like Today

Photo: Khaosaming, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Go to Bo Rai now expecting a ghost town and you will be half right and half wrong. The boom is unmistakably over — this is no longer a place of gem fortunes — but the town did not die. It reverted, gracefully enough, to what the land around it does well: farming. The old mining country is now a patchwork of rubber and oil-palm plantations, orchards — this is durian, mangosteen and rambutan country in season — and small villages, with the dark wall of the Cardamom range standing over everything to the east. A small gem and jewellery museum in town keeps the ruby story on display, and older residents remember the market days the way other towns remember a war or a flood: as the time everything was different.

Photo: Khaosaming, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

For a visitor, present-day Bo Rai is best taken slowly and locally. The covered market at Bo Ploy is the town's living room: food stalls, farm produce, motorbikes and tuk-tuks, and the everyday commerce of an inland Thai town that tourists almost never see. Eat where the town eats — noodle shops and rice-and-curry stalls around the market, fruit from the orchards in season — and treat Bo Rai itself as the morning half of the day, before the hills. There is modest local accommodation in and around town for anyone who wants an early start at the waterfall, though most visitors come up from Trat town on a day trip, and that works perfectly well. What Bo Rai does not have is nightlife, attractions with ticket booths and English signage, or any interest in performing for visitors. That, for many travellers who do make the drive, is exactly the point.

Khlong Kaeo National Park: Forest Under the Cardamoms

Behind the town, the land rises into the foothills of the Cardamom Mountains — the Khao Banthat range that runs along the Cambodian border — and it is here, in Bo Rai district, that Namtok Khlong Kaeo National Park protects a substantial block of evergreen forest. Formally established as a national park in 2009, it is one of the younger and quieter parks in the Thai system, visited mostly by Thai families and local riders rather than by tour itineraries. Its highest ground is Khao Ta Bat, at 836 metres, and its streams run east-coast clear: this is one of the wettest corners of Thailand, and the forest shows it — tall dipterocarps and other evergreen giants, dense understory, and slipper orchids among the park's recorded plants.

Park literature records a rich animal list for these forests — sambar deer and muntjac, sun bears, palm civets, langurs and chevrotains among them, with birds such as the white-rumped shama and black-crested bulbul in the canopy. Read that list the way you should read any forest list: as what lives here, not what will pose for you. What a normal visit actually gives you is birdsong, butterflies, the occasional troop movement high in the trees, and the deep, soaked green quiet of a forest that very few foreign visitors ever enter. The park's border, remarkably, is Cambodia itself — the ridge line above the falls is the frontier — which gives even a short walk here a genuine edge-of-the-map feeling that the islands, for all their beauty, do not.

The Seven Tiers of Khlong Kaeo Waterfall

Photo: Chaiyathat, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

The park's namesake and main event is Khlong Kaeo waterfall, a medium-sized fall that descends in seven levels through the forest. A made path climbs beside the water, and the character changes as you go: the lower tiers are the friendly ones, with clear ponds between the first and third levels that are the park's swimming spots — cold, clean mountain water, smooth rock, and shade even at midday. Most visitors, Thai families included, spend their waterfall time exactly here, and there is no shame in joining them: a long swim at tier two, a picnic on the rocks, and the sound of the falls above is a complete Khlong Kaeo day for plenty of people.

Climb on, though, and the walk earns its keep. The fourth tier is the famous one: a broad rock terrace beside the falling water that opens into the park's great viewpoint, looking out over Bo Rai district — the town, the plantations, and the patchwork of the old gem country spread below you, with the border hills behind your back. It is one of the finest inland views in Trat province, and the single best place to understand the geography of the ruby story: the hills that made the stones, the town that traded them, all in one frame. Above the fourth tier the path grows rougher and the upper levels are a stiffer proposition; taking in all seven tiers is close to a full day's climbing, and most travellers turn back at the viewpoint well satisfied. Go up in the morning if you can — the light is better, the path is cooler, and you will have the upper tiers largely to yourself.

The Park's Other Corners

Photo: Chaiyathat, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Khlong Kaeo is the headline, not the whole park. Than Hin Dat waterfall, a three-level fall elsewhere in the park, offers a quieter walk for anyone with a second day or a strong preference for empty trails. Around the park's edges, older Trat listings also name Salat Dai waterfall — reached from kilometre 25 of Highway 3157, the Saen Tung–Bo Rai road — and the falls and rock terraces of Khlong Chai and Pha Lan Hin, flat rock expanses in the forest that come into their own in the wet season when water sheets across them. None of these is developed in any real sense; expect signs in Thai, local knowledge to matter, and your visit to be the only foreign one that week.

That undeveloped quality cuts both ways, and this guide will be honest about it. Trails beyond the main waterfall path can be faint, facilities are basic, and in heavy rain the park's streams rise fast and paths turn to mud and slick rock — national park staff have the final word on closures, and their word should be taken. What you get in exchange is something Trat's islands, lovely as they are, cannot offer: a mainland wilderness day, an hour from a provincial town, that still feels discovered rather than packaged.

When to Go: Seasons in Thailand's wet corner

Trat is among the wettest provinces in Thailand, and the Cardamom foothills catch more rain than the coast, so Khlong Kaeo's flow is a seasonal story. The falls are at their fullest during and just after the rainy season — roughly June to October for peak water, with the countryside at its greenest and the upper tiers genuinely theatrical. The sweet spot for most visitors is the early cool season, from about October into December: the streams are still strong from the rains, the paths are drying out, the air is at its kindest, and the tier-four viewpoint stands its best chance of a clear morning. From around March to May, in the late dry season, expect the falls to thin considerably — still a pleasant forest walk and a cool swim, but go for the park rather than for a spectacle of water, and you will not be disappointed.

Bo Rai town itself is a year-round proposition — markets, food and the museum do not care about the calendar — and the fruit season adds its own reason to come: when the orchards around Bo Rai and the rest of Trat are bearing, roughly late April through July depending on the year, the market fills with durian, mangosteen and rambutan at source prices. A fruit-season morning in Bo Ploy market followed by a lower-tiers swim is, on the right day, as good as inland Trat gets.

Practicalities: Getting There, Fees and Putting the Day Together

Getting there. From Trat town, Bo Rai lies roughly fifty kilometres to the north. The classic route from either Trat or Bangkok runs along Sukhumvit Road (Highway 3) to Saen Tung market in Khao Saming district, then left onto Highway 3157, the Saen Tung–Bo Rai road, for about thirty-three kilometres to Bo Rai. The national park entrance is beyond the town: from Bo Rai, follow the park signs for roughly another eight kilometres, past the Border Patrol Police post, to the park headquarters and the waterfall trailhead. Buses and songthaews connect Trat with Bo Rai town, but for the park itself your own wheels — a rented car, or a motorbike ridden with care on wet hill roads — make the day far easier; arrange a driver in Trat if you would rather not drive.

Fees and facilities. Khlong Kaeo is a national park, so an entry fee is collected at the gate; rates for Thai and foreign visitors differ and change over time, so bring cash and check the current figure on arrival rather than trusting any number printed in a guide — including the absence of one here. Facilities are those of a small, quiet park: a headquarters area, the made path to the falls, and not much in the way of food beyond what local stalls may offer on busy days, so eat in Bo Rai town first and carry water and snacks. Footwear with grip is essential — the rocks beside the falls are wet year-round — and swimmers should keep to the lower-tier ponds, follow any posted restrictions, and stay out of the water entirely if the stream is running brown and fast after heavy rain.

Putting it together. The natural shape of the day is: drive up in the morning, an hour in Bo Rai town for the market, breakfast and the gem museum, then the park — lower tiers for a swim, the climb to the fourth-tier viewpoint, and a slow walk down — and back to Trat town by late afternoon. If the falls leave you wanting more of inland Trat, the same Highway 3157 corridor makes an easy base for a second day toward the border hills; and if you are heading the other way, Bo Rai pairs naturally with a night in Trat town before a morning ferry, turning the corridor to the islands into a journey with a mainland chapter of its own. The ruby town and its waterfall ask only a day of you. They repay it with the Trat almost nobody else sees.

— ภาษาไทย —

บ่อไร่และน้ำตกคลองแก้ว: เมืองทับทิมและน้ำตกเจ็ดชั้นของตราด

นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่รู้จักตราดในฐานะทางผ่าน เป็นภาพข้างหน้าต่างรถบัส เป็นท่าเรือเฟอร์รี่ เป็นเกาะที่เห็นอยู่ไกล ๆ บนเส้นขอบฟ้า แต่บ่อไร่คือตราดที่ทางผ่านสายนั้นไม่เคยให้คุณเห็น บ่อไร่อยู่ลึกเข้าไปในแผ่นดิน ห่างจากตัวเมืองตราดไปทางเหนือราวห้าสิบกิโลเมตร ใกล้กับเทือกเขากระวานซึ่งเป็นแนวชายแดนกัมพูชา และครั้งหนึ่งเมื่อหลายสิบปีก่อน ที่นี่เคยเป็นหนึ่งในเมืองทับทิมที่มีชื่อเสียงที่สุดในโลก เป็นสถานที่ที่ผู้คนขุดหาโชคจากผืนดินสีแดง ใช้จ่ายกันในเมืองตลาดชายแดนที่กำลังเฟื่องฟู และเมื่อพลอยหมดลง ทุกอย่างก็เงียบลงอย่างช้า ๆ ปัจจุบันบ่อไร่เป็นเมืองเกษตรเล็ก ๆ ที่ไม่เร่งรีบ เต็มไปด้วยตลาด สวนผลไม้ และสวนยางพารา และมีอุทยานแห่งชาติที่เงียบที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศอยู่บนเนินเขาด้านหลังตัวเมือง นั่นคืออุทยานแห่งชาติน้ำตกคลองแก้ว ที่ซึ่งน้ำตกเจ็ดชั้นไหลผ่านป่าดิบเขียวขจี ห่างจากถนนสายที่พ่อค้าพลอยเคยเบียดเสียดกันเพียงขับรถไม่นาน

คู่มือนี้จะพาคุณรู้จักบ่อไร่ทั้งสองด้านเข้าด้วยกัน เพราะด้านหนึ่งจะเข้าใจได้ไม่เต็มที่หากขาดอีกด้านหนึ่ง เราจะเริ่มจากเรื่องราวของทับทิมก่อน ว่าเหมืองพลอยเฟื่องฟูขึ้นมาได้อย่างไร ตัวเมืองในยุคทองเป็นอย่างไร และทำไมมันจึงจบลงอย่างรวดเร็ว จากนั้นเราจะเดินผ่านบ่อไร่ในวันนี้ และขึ้นไปยังอุทยานแห่งชาติ ชมน้ำตกคลองแก้วทั้งเจ็ดชั้น จุดชมวิวชั้นที่สี่ซึ่งมองย้อนลงมาเหนือผืนดินเก่าของเหมืองพลอย น้ำตกแห่งอื่นและผืนป่าของอุทยาน และรายละเอียดเชิงปฏิบัติ ทั้งการเดินทาง การเลือกฤดูกาล และการวางแผนเที่ยวหนึ่งวัน หากคุณเคยผ่านตราดเพียงเพื่อลงเรือไปเกาะ บ่อไร่คือทริปหนึ่งวันที่จะเปลี่ยนความหมายของจังหวัดนี้สำหรับคุณไปเลย

เมืองที่สร้างขึ้นบนพลอยสีแดง

ทับทิมและไพลินถูกขุดตามแนวเขาชายแดนไทย–กัมพูชามานานกว่าหนึ่งศตวรรษ แต่ยุคเฟื่องฟูของบ่อไร่เป็นเรื่องของยุคสมัยใหม่ ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1960 เป็นต้นมา เมื่อพลอยจากพม่าหายากลงภายใต้การปกครองของทหาร วงการค้าพลอยของโลกก็ออกแสวงหาแหล่งพลอยใหม่ และพบมันในชั้นดินผุพังที่อุดมด้วยพลอยรอบบ่อไร่และจันทบุรีซึ่งอยู่ใกล้กัน เหมืองหลักในย่านนี้รู้จักกันในชื่อบ่อพลอย และตลอดช่วงทศวรรษ 1970 ถึง 1980 ที่นี่ได้ดึงดูดคนงานเหมือง พ่อค้า และนักแสวงโชคจากทั่วประเทศและไกลกว่านั้น ในช่วงพีค ทับทิมไทยครองสัดส่วนที่สูงมากของทับทิมที่เข้าสู่ตลาดโลก และบ่อไร่คือหนึ่งในเครื่องจักรสำคัญของการค้านั้น มีตลาดค้าทับทิมดิบอยู่กลางเมืองที่พ่อค้าเช่าโต๊ะกันเป็นรายวัน และพลอยเปลี่ยนมือกันตั้งแต่เช้าตรู่

การทำเหมืองส่วนใหญ่เป็นการทำแบบขนาดใหญ่และหนักหนากับผืนดิน ผู้ประกอบการที่ใช้เครื่องจักรกลถางพืชพรรณออก และฉีดน้ำแรงดันสูงล้างชั้นกรวดที่มีพลอยปนอยู่ จนเนินเขาถูกปรับราบ และทิ้งไว้ซึ่งผืนดินที่เป็นกรวดหยาบและบ่อน้ำนิ่งจากเหมืองเก่า ซึ่งทุกวันนี้คุณยังมองเห็นได้รอบอำเภอ จุดจบเมื่อมาถึงก็มาจากหลายทิศทางพร้อมกัน แหล่งพลอยที่ดีที่สุดถูกขุดจนหมด รัฐบาลไทยสั่งห้ามการทำเหมืองด้วยเครื่องจักรกลในช่วงต้นทศวรรษ 1990 เพราะความเสียหายที่มันก่อ การค้นพบแหล่งทับทิมแห่งใหม่ในพม่าแย่งตลาดไป และการล่มสลายของเขมรแดงทำให้การค้าข้ามชายแดนที่เคยหล่อเลี้ยงเศรษฐกิจแนวหน้าเงียบลง ภายในเวลาไม่กี่ปี เมืองที่เคยใช้ชีวิตด้วยจังหวะของยุคทองก็เงียบสนิท

บ่อไร่ในวันนี้

หากวันนี้คุณไปบ่อไร่โดยคาดหวังว่าจะเจอเมืองร้าง คุณจะถูกครึ่งหนึ่งและผิดครึ่งหนึ่ง ยุคทองจบลงอย่างปฏิเสธไม่ได้ ที่นี่ไม่ใช่ดินแดนแห่งโชคลาภจากพลอยอีกต่อไป แต่ตัวเมืองไม่ได้ตาย มันกลับไปสู่สิ่งที่ผืนดินรอบข้างทำได้ดี นั่นคือการเกษตรอย่างสง่างามพอสมควร ผืนดินเหมืองเก่าทุกวันนี้เป็นแปลงสวนยางพาราและปาล์มน้ำมัน สวนผลไม้ เพราะย่านนี้คือแหล่งทุเรียน มังคุด และเงาะในฤดูกาล และหมู่บ้านเล็ก ๆ โดยมีแนวกำแพงทึบของเทือกเขากระวานตั้งตระหง่านอยู่ทางตะวันออกเหนือทุกสิ่ง พิพิธภัณฑ์พลอยและอัญมณีเล็ก ๆ ในตัวเมืองยังคงจัดแสดงเรื่องราวของทับทิมไว้ และชาวบ้านรุ่นเก่ายังจดจำวันเวลาของตลาดพลอยได้เหมือนที่เมืองอื่นจดจำสงครามหรือน้ำท่วมใหญ่ ในฐานะช่วงเวลาที่ทุกอย่างไม่เหมือนเดิม

สำหรับผู้มาเยือน บ่อไร่ในปัจจุบันเหมาะกับการเที่ยวช้า ๆ แบบท้องถิ่น ตลาดสดบ่อพลอยคือห้องนั่งเล่นของเมือง มีแผงอาหาร ผลผลิตจากไร่สวน รถจักรยานยนต์และตุ๊กตุ๊ก และการค้าขายประจำวันของเมืองในแผ่นดินที่นักท่องเที่ยวแทบไม่เคยเห็น จงกินในที่ที่คนในเมืองกินกัน ร้านก๋วยเตี๋ยวและร้านข้าวแกงรอบตลาด ผลไม้จากสวนในฤดูกาล และให้บ่อไร่เป็นครึ่งเช้าของวัน ก่อนขึ้นเขา ในตัวเมืองและรอบ ๆ มีที่พักท้องถิ่นแบบเรียบง่ายสำหรับคนที่อยากเริ่มเที่ยวน้ำตกแต่เช้า แม้ผู้มาเยือนส่วนใหญ่จะมาพักที่ตัวเมืองตราดแล้วเที่ยวแบบไปเช้าเย็นกลับ ซึ่งก็สะดวกดีเช่นกัน สิ่งที่บ่อไร่ไม่มีคือสถานบันเทิงยามค่ำคืน สถานที่ท่องเที่ยวที่มีบูธขายตั๋วและป้ายภาษาอังกฤษ หรือความพยายามใด ๆ ที่จะแสดงอะไรเพื่อนักท่องเที่ยว และสำหรับนักเดินทางหลายคนที่ยอมขับรถขึ้นมา นั่นแหละคือเสน่ห์ของมันพอดี

อุทยานแห่งชาติน้ำตกคลองแก้ว: ป่าใต้เงาเทือกเขากระวาน

หลังตัวเมือง ผืนดินยกตัวขึ้นสู่เชิงเขาเทือกเขากระวาน หรือเทือกเขาบรรทัดซึ่งทอดตัวตามแนวชายแดนกัมพูชา และที่นี่เองในอำเภอบ่อไร่ อุทยานแห่งชาติน้ำตกคลองแก้วได้อนุรักษ์ผืนป่าดิบผืนใหญ่ไว้ อุทยานแห่งนี้ได้รับการจัดตั้งอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2552 จึงเป็นหนึ่งในอุทยานที่ใหม่และเงียบที่สุดในระบบอุทยานของไทย ผู้มาเยือนส่วนใหญ่คือครอบครัวชาวไทยและนักขี่รถในท้องถิ่น มากกว่าจะเป็นกรุ๊ปทัวร์ จุดสูงสุดของอุทยานคือเขาตะแบก สูง 836 เมตร และลำธารของที่นี่ใสสะอาดแบบชายฝั่งตะวันออก ย่านนี้เป็นหนึ่งในมุมที่ฝนชุกที่สุดของประเทศไทย และป่าก็แสดงให้เห็นเช่นนั้น ทั้งไม้ตะเคียนและไม้ป่าดิบต้นสูงใหญ่อื่น ๆ พืชคลุมดินที่หนาแน่น และกล้วยไม้รองเท้านารีที่อยู่ในบัญชีพืชของอุทยาน

เอกสารของอุทยานบันทึกบัญชีสัตว์ป่าที่อาศัยในผืนป่าเหล่านี้ไว้อย่างหลากหลาย ทั้งกวางป่าและเก้ง หมูป่า หมีหมา ชะมด ชะนี และกระจง ขณะที่นกอย่างนกขุนแผนหัวดำและนกปรอดเหลืองหัวจุกอาศัยอยู่บนเรือนยอดไม้ จงอ่านบัญชีนี้อย่างที่ควรอ่านบัญชีป่าทุกบัญชี คือมันบอกว่ามีอะไรอาศัยอยู่ที่นี่ ไม่ใช่สิ่งที่มันจะออกมาให้คุณถ่ายรูป สิ่งที่การมาเที่ยวธรรมดาจะมอบให้จริง ๆ คือเสียงนกร้อง ผีเสื้อ การเคลื่อนไหวของฝูงสัตว์เป็นครั้งคราวบนต้นไม้สูง และความเงียบเขียวชุ่มลึกของผืนป่าที่นักท่องเที่ยวต่างชาติแทบไม่เคยได้ย่างกรายเข้ามา ชายแดนของอุทยานคือประเทศกัมพูชาเองอย่างน่าทึ่ง แนวสันเขาที่อยู่เหนือน้ำตกคือเส้นพรมแดน ซึ่งทำให้แม้การเดินสั้น ๆ ที่นี่ก็ให้ความรู้สึกเหมือนอยู่สุดขอบแผนที่อย่างแท้จริง แบบที่เกาะต่าง ๆ แม้จะสวยงามเพียงใดก็ให้ไม่ได้

น้ำตกคลองแก้วทั้งเจ็ดชั้น

หัวใจหลักของอุทยานและสิ่งที่อุทยานใช้ชื่อตามคือ น้ำตกคลองแก้ว น้ำตกขนาดกลางที่ไหลลงมาเป็นเจ็ดชั้นผ่านผืนป่า มีทางเดินที่จัดทำไว้ไต่ขึ้นไปข้างสายน้ำ และบรรยากาศเปลี่ยนไปตามความสูง ชั้นล่าง ๆ เป็นชั้นที่เป็นมิตรที่สุด มีแอ่งน้ำใสระหว่างชั้นที่หนึ่งถึงชั้นที่สาม ซึ่งคือจุดเล่นน้ำของอุทยาน น้ำเย็นสะอาดจากภูเขา หินเรียบ และร่มเงาแม้ในเวลาเที่ยงวัน ผู้มาเยือนส่วนใหญ่ รวมทั้งครอบครัวชาวไทย ใช้เวลาที่น้ำตกกันตรงนี้เอง และไม่มีอะไรน่าอายที่จะทำเช่นเดียวกัน การแช่น้ำนาน ๆ ที่ชั้นสอง ปิกนิกบนโขดหิน และฟังเสียงน้ำตกที่อยู่ด้านบน คือวันเที่ยวคลองแก้วที่สมบูรณ์สำหรับหลาย ๆ คนแล้ว

แต่หากปีนขึ้นไปต่อ เส้นทางเดินจะตอบแทนความพยายาม ชั้นที่สี่คือชั้นที่มีชื่อเสียงที่สุด เป็นลานหินกว้างข้างสายน้ำที่ไหลลง ซึ่งเปิดออกสู่จุดชมวิวอันยิ่งใหญ่ของอุทยาน มองออกไปเห็นอำเภอบ่อไร่เบื้องล่าง ทั้งตัวเมือง แปลงสวน และผืนดินแพทช์เวิร์กของเหมืองพลอยเก่ากระจายอยู่ใต้ตัวคุณ โดยมีแนวเขาชายแดนอยู่ด้านหลัง นี่เป็นหนึ่งในจุดชมวิวแผ่นดินในที่งดงามที่สุดของจังหวัดตราด และเป็นจุดที่ดีที่สุดเพียงจุดเดียวที่จะเข้าใจภูมิศาสตร์ของเรื่องราวทับทิม ทั้งเนินเขาที่สร้างพลอย เมืองที่ค้าขายพลอย รวมอยู่ในภาพเดียว เหนือชั้นที่สี่ขึ้นไป ทางเดินจะขรุขระขึ้นและชั้นบน ๆ จะเป็นงานที่หนักกว่า การชมครบทั้งเจ็ดชั้นใช้เวลาเกือบเต็มวันในการปีน และนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ก็หันหลังกลับที่จุดชมวิวอย่างพอใจ จงขึ้นไปในตอนเช้าหากทำได้ เพราะแสงจะสวยกว่า ทางเดินเย็นกว่า และชั้นบน ๆ จะเป็นของคุณแทบเพียงผู้เดียว

มุมอื่น ๆ ของอุทยาน

คลองแก้วคือหัวข้อหลัก ไม่ใช่ทั้งหมดของอุทยาน น้ำตกธารหินดาษ น้ำตกสามชั้นอีกแห่งหนึ่งในอุทยาน มอบการเดินที่เงียบกว่าให้แก่ผู้ที่มีเวลาสองวันหรือนิยมเส้นทางที่ว่างเปล่าเป็นพิเศษ รอบขอบอุทยาน รายชื่อแหล่งท่องเที่ยวเก่าของตราดยังเอ่ยถึงน้ำตกสลัดได ซึ่งไปถึงได้จากกิโลเมตรที่ 25 ของทางหลวงหมายเลข 3157 ถนนสายแสนตุ้ง–บ่อไร่ และน้ำตกกับลานหินของคลองชัยและผาลานหิน ลานหินแบนกว้างกลางป่าที่จะสวยที่สุดในฤดูฝนเมื่อน้ำไหลแผ่คลุมทั่วลาน ไม่มีแห่งใดในเหล่านี้ถูกพัฒนาในความหมายจริงจังเลย จงคาดหวังป้ายภาษาไทย ความรู้ของคนท้องถิ่นที่มีความหมาย และการมาเยือนของคุณอาจเป็นการมาเยือนของชาวต่างชาติเพียงครั้งเดียวในสัปดาห์นั้น

ความไม่ถูกพัฒนานั้นมีทั้งด้านดีและด้านที่ต้องระวัง และคู่มือนี้จะบอกตามตรง เส้นทางเดินที่เลยจากทางน้ำตกหลักไปอาจรางเลือน สิ่งอำนวยความสะดวกมีเพียงพื้นฐาน และในยามฝนตกหนัก ลำธารในอุทยานจะขึ้นสูงอย่างรวดเร็วและทางเดินจะกลายเป็นโคลนและหินลื่น เจ้าหน้าที่อุทยานมีสิทธิ์ขาดในการสั่งปิดพื้นที่ และควรเชื่อฟังคำของพวกเขาอย่างเคร่งครัด สิ่งที่คุณได้รับตอบแทนคือสิ่งที่เกาะของตราด แม้จะน่ารักเพียงใดก็ให้ไม่ได้ นั่นคือหนึ่งวันกลางธรรมชาติบนแผ่นดินใหญ่ ห่างจากตัวเมืองจังหวัดเพียงหนึ่งชั่วโมง ที่ยังคงให้ความรู้สึกเหมือนถูกค้นพบ มากกว่าถูกจัดเตรียมไว้ให้

ควรไปเมื่อใด: ฤดูกาลในมุมที่ฝนชุกที่สุดของประเทศ

ตราดเป็นหนึ่งในจังหวัดที่ฝนชุกที่สุดของประเทศไทย และเชิงเขากระวานได้รับฝนมากกว่าชายฝั่งเสียอีก ดังนั้นปริมาณน้ำของคลองแก้วจึงเป็นเรื่องของฤดูกาล น้ำตกจะสมบูรณ์ที่สุดในช่วงฤดูฝนและช่วงหลังฝนไม่นาน ราวเดือนมิถุนายนถึงตุลาคมสำหรับปริมาณน้ำสูงสุด โดยชนบทเขียวขจีที่สุดและชั้นบน ๆ ของน้ำตกงดงามตระการตาอย่างแท้จริง ช่วงที่ดีที่สุดสำหรับผู้มาเยือนส่วนใหญ่คือต้นฤดูหนาว ตั้งแต่ประมาณเดือนตุลาคมถึงธันวาคม ลำธารยังคงแรงจากน้ำฝน ทางเดินเริ่มแห้ง อากาศสบายที่สุด และจุดชมวิวชั้นที่สี่มีโอกาสดีที่สุดที่จะได้เช้าที่ฟ้าเปิด ส่วนตั้งแต่ราวเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม ในช่วงปลายฤดูแล้ง จงคาดว่าน้ำตกจะบางลงมาก ยังคงเป็นการเดินป่าที่รื่นรมย์และได้แช่น้ำเย็น ๆ แต่จงไปเพื่ออุทยาน ไม่ใช่เพื่อชมมวลน้ำอันยิ่งใหญ่ แล้วคุณจะไม่ผิดหวัง

ตัวเมืองบ่อไร่เองนั้นเที่ยวได้ตลอดทั้งปี ตลาด อาหาร และพิพิธภัณฑ์ไม่ได้สนใจปฏิทินเลย และฤดูผลไม้ยังเพิ่มเหตุผลของมันเองให้การเดินทาง เมื่อสวนผลไม้รอบบ่อไร่และพื้นที่อื่นของตราดออกผล ราวปลายเดือนเมษายนถึงกรกฎาคมขึ้นอยู่กับปี ตลาดจะเต็มไปด้วยทุเรียน มังคุด และเงาะในราคาแหล่งผลิต เช้าวันหนึ่งในฤดูผลไม้ที่ตลาดบ่อพลอย ตามด้วยการแช่น้ำที่ชั้นล่างของน้ำตก ในวันที่ทุกอย่างลงตัว นั่นคือตราดแผ่นดินในแบบที่ดีที่สุดแล้ว

เรื่องเชิงปฏิบัติ: การเดินทาง ค่าเข้าชม และการวางแผนหนึ่งวัน

การเดินทาง จากตัวเมืองตราด บ่อไร่อยู่ห่างไปทางเหนือราวห้าสิบกิโลเมตร เส้นทางคลาสสิกทั้งจากตราดและจากกรุงเทพฯ วิ่งมาตามถนนสุขุมวิท (ทางหลวงหมายเลข 3) ถึงตลาดแสนตุ้งในอำเภอเขาสมิง จากนั้นเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข 3157 ถนนสายแสนตุ้ง–บ่อไร่ ราวสามสิบสามกิโลเมตรถึงบ่อไร่ ทางเข้าอุทยานอยู่เลยตัวเมืองออกไป จากบ่อไร่ให้ตามป้ายบอกทางไปอุทยานอีกราวแปดกิโลเมตร ผ่านจุดของตำรวจตระเวนชายแดน ถึงที่ทำการอุทยานและจุดเริ่มต้นเส้นทางน้ำตก มีรถโดยสารและรถสองแถวเชื่อมตราดกับตัวเมืองบ่อไร่ แต่สำหรับตัวอุทยานเอง การมีพาหนะส่วนตัว ไม่ว่าจะเป็นรถเช่า หรือรถจักรยานยนต์ที่ขี่ด้วยความระมัดระวังบนถนนเขาเปียก ๆ จะทำให้วันนั้นง่ายขึ้นมาก จงจ้างคนขับจากตราดหากคุณไม่อยากขับเอง

ค่าเข้าชมและสิ่งอำนวยความสะดวก คลองแก้วเป็นอุทยานแห่งชาติ จึงมีการเก็บค่าเข้าชมที่ประตู อัตราสำหรับนักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างชาติแตกต่างกันและเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา จงพกเงินสดและตรวจสอบอัตราปัจจุบันเมื่อไปถึง แทนที่จะเชื่อตัวเลขใด ๆ ที่พิมพ์อยู่ในคู่มือ รวมถึงการที่คู่มือนี้ไม่ได้ลงตัวเลขไว้ สิ่งอำนวยความสะดวกเป็นแบบอุทยานเล็ก ๆ ที่เงียบสงบ มีบริเวณที่ทำการ ทางเดินที่จัดทำไว้ไปสู่น้ำตก และแทบไม่มีอาหารขายมากไปกว่าแผงท้องถิ่นที่อาจมาตั้งในวันที่มีผู้คนมาก จงกินอาหารในตัวเมืองบ่อไร่ก่อน และพกน้ำกับของว่างไปด้วย รองเท้าที่ยึดเกาะพื้นได้ดีเป็นสิ่งจำเป็น เพราะโขดหินข้างน้ำตกลื่นตลอดทั้งปี และนักว่ายน้ำควรอยู่เฉพาะในแอ่งชั้นล่าง ปฏิบัติตามข้อห้ามที่ติดประกาศไว้ และห้ามลงน้ำโดยเด็ดขาดหากลำธารไหลเป็นสีน้ำตาลและเชี่ยวหลังฝนตกหนัก

การวางแผนหนึ่งวัน รูปแบบที่เป็นธรรมชาติของวันนี้คือ ขับรถขึ้นไปในตอนเช้า ใช้เวลาหนึ่งชั่วโมงในตัวเมืองบ่อไร่เพื่อชมตลาด ทานอาหารเช้า และชมพิพิธภัณฑ์พลอย จากนั้นเข้าอุทยาน เล่นน้ำที่ชั้นล่าง ปีนขึ้นไปชมจุดชมวิวชั้นที่สี่ และเดินลงมาอย่างช้า ๆ ก่อนกลับถึงตัวเมืองตราดในช่วงบ่ายแก่ ๆ หากน้ำตกทำให้คุณอยากเห็นตราดแผ่นดินในมากขึ้น แนวทางหลวงหมายเลข 3157 สายเดียวกันนี้เป็นฐานที่ง่ายสำหรับวันที่สองมุ่งสู่แนวเขาชายแดน และหากคุณกำลังมุ่งไปอีกทาง บ่อไร่จับคู่ได้อย่างลงตัวกับการพักหนึ่งคืนในตัวเมืองตราดก่อนลงเรือเฟอร์รี่ในตอนเช้า เปลี่ยนทางผ่านสู่เกาะให้กลายเป็นการเดินทางที่มีบทแผ่นดินในเป็นของตัวเอง เมืองทับทิมและน้ำตกของมันขอเวลาจากคุณเพียงหนึ่งวัน และมันตอบแทนด้วยตราดในแบบที่แทบไม่มีใครอื่นได้เห็น

🌤 Trat Weather Now Live conditions & 7-day outlook Checking the sky over Trat… Full Trat forecast →

Patong Harbor View SPECIAL: monthly stays from 30,000 baht - book direct & save at phvcondo.com  |  Anna answers your business calls 24/7 - meet Anna  |  Play Camp - the travelling amusement park, now touring Thailand  |  Patong Harbor View SPECIAL: monthly stays from 30,000 baht - book direct & save at phvcondo.com  |  Anna answers your business calls 24/7 - meet Anna  |  Play Camp - the travelling amusement park, now touring Thailand  | 

About the Authors

Scott and Jay Riefler run a small family condo business in Patong, Phuket, and write about living in Thailand — the costs, the places, and the everyday stuff the brochures skip — here and on their main site, Patong-Thailand.com. Trat is their gateway to the eastern islands, and Bo Rai is the Trat they point to when someone says the province is only a corridor to the sea: a ruby town gone quiet, a market breakfast, and a seven-tier waterfall under the Cardamom hills.

Call / โทร: +66 80 052 8082